Dziś premiera projektu w Bytomiu. Niezwykłych historii, mających walor edukacyjny można wysłuchać za darmo w zaciszu domowym. Na dąbrowskim szlaku żydowskich miejsc znalazło się siedem przystanków. Zobacz. Wysłuchaj. Poznaj...

Przeglądając zasoby Internetu, można natrafić na niezwykły projekt o nazwie „Opowieści Nieobecnych”.

Jest to zbiór kilkudziesięciu audycji dźwiękowych, tworzących wielogodzinne słuchowisko poświęcone miejscom związanym ze społecznością żydowską w wybranych miastach województwa śląskiego.

Jak piszą pomysłodawcy całego przedsięwzięcia – Karolina i Piotr Jakoweńko z będzińskiej Fundacji Brama Cukermana - „Opowieści Nieobecnych” to historie o żydowskim świecie, który istniał na tych ziemiach przez kilka stuleci, a projekt ma być jedną z prób przywracania i podtrzymywania pamięci o dawnych sąsiadach.

Do współpracy przy tworzeniu tekstów audioprzewodników, a więc przewodników do wysłuchania, które oprowadzają po żydowskich miejscach zaproszono grono znawców i popularyzatorów żydowskiego dziedzictwa w naszym województwie.

Z Zagłębia Dąbrowskiego do grona tych osób dołączyli Jarosław Krajniewski, Grzegorz Onyszko oraz, niżej podpisane, autorki tekstów o dąbrowskich miejscach na żydowskim szlaku.

Wchodząc na stronę zobaczymy, iż pomysłodawcy projektu zadbali o najdrobniejsze szczegóły związane zarówno ze ścieżką dźwiękową nagrań jak i stroną wizualną. Przewodniki czytane są przez młodego aktora obdarzonego niezwykłym głosem Michała Majnicza, nagraniom towarzyszy muzyka Raphaela Rogińskiego, a nad całością czuwał reżyser dźwięku z Polskiego Radia Katowice, Tomasz Kramarczyk.

Piotr Jakoweńko opracował dla projektu ciekawe, a zarazem proste w wyrazie logo symbolizujące ideę nagrania mini żydowskich przewodników.

I tak na znaku graficznym za pomocą kilku łuków i jednej linii prostej pokazano żydowski siedmioramienny świecznik – menorę, który w górnej części łączy się z łukami przedstawiającymi radiowe fale.

W centralnym punkcie znaku  umieszczono akronim nazwy projektu „Opowieści Nieobecnych”, który z kolei z języka angielskiego może przywodzić na myśl powszechnie znane „włączanie” danego urządzenia…

Albowiem te niezwykłe elektroniczne przewodniki znajdujące się w sieci internetowej można odsłuchać, pobrać na swoją MP3 i wyruszyć na spacer (wraz z załączoną mapką) po żydowskich miejscach w kilku miastach województwa: Będzinie, Bytomiu, Katowicach, Sosnowcu, Gliwicach, Zabrzu, Czeladzi…

Wśród 11 miejscowości w ten sposób opisanych znalazła się również Dąbrowa Górnicza. Na dąbrowskim szlaku żydowskich miejsc znalazło się siedem przystanków –charakterystycznych miejsc związanych z dziejami żydowskimi w naszym mieście.

Adresatami tych mini przewodników mogą być zarówno mieszkańcy, ale też turyści spoza miasta. W związku z tym krótką historię Dąbrowy Górniczej można wysłuchać stojąc naprzeciw Huty Bankowej.

Z kolei udając się na dąbrowski dworzec kolejowy, usłyszymy  nieco informacji o historii tutejszej społeczności żydowskiej. Na osiedlu Mydlice zaplanowano dwa kolejne przystanki tak ważne dla istnienia przedwojennej żydowskiej gminy wyznaniowej, a więc miejsce po dawnej synagodze, a także cmentarzu żydowskim.

Osobnym punktem na szlaku z oddzielną mini mapką są żydowskie ślady na ulicy Warszawskiej w Strzemieszycach Wielkich, dzisiejszej dzielnicy miasta. Kolejne dwa przystanki znalazły się w samym sercu miasta na ulicy Trzeciego Maja.

W tych miejscach autorki opracowania szczególnie starały się zaakcentować pewne literackie ciekawostki związane z ulicą, a więc zarówno powołują się na znaną powieść Juliusza Kadena-Bandrowskiego „Czarne skrzydła”, ale i zupełnie nieznane związki budynku przy obecnej ulicy 3 Maja 14, gdzie mieścił się Dom Ludowy i działało kino.

Przedwojenny właściciel kina był spokrewniony z rodziną Bolesława Leśmiana czy Jana Brzechwy. (Niezmiernie ciekawe informacje na ten temat ukazały się po raz pierwszy rok temu w lokalnej łódzkiej prasie - w dodatku „Kocham Łódź” do „Dziennika Łódzkiego”).

Monumentalne dzieło w postaci 64 nagrań zostało stworzone przez Fundację Bramę Cukermana, organizację pozarządową, która sprawuje opiekę nad będzińskim prywatnym domem modlitwy, prowadzi szereg przedsięwzięć badawczych i edukacyjnych związany z historią i dziedzictwem żydowskim.

Obecny projekt został uznany za nowatorski i zyskał dofinansowanie ze środków budżetowych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego.

Wśród jednostek samorządowych, które partycypowały w kosztach projektu był m. in. Urząd Miejski w Dąbrowie Górniczej, a Muzeum Miejskie „Sztygarka” zostało partnerem wspomnianego założenia projektowego.

Zachęcając do odwiedzenia strony internetowej  polecamy spacery po naszym mieście, również szlakiem związanym z żydowskim dziedzictwem.

Na pewno warto sprawdzić, skonfrontować i przyjrzeć się miejscom znanym wszystkim dąbrowianom, które jednak kryją czasem niezwykłe historie. Historie te przy wtórze przepięknej aranżacji muzycznej, tak sugestywnie przedstawia i interpretuje Michał Majnicz.

Magdalena Cyankiwicz i Joanna Tokaj

Muzeum Miejskie „Sztygarka” w Dąbrowie Górniczej